İngilizce Kelime Türetme

İngilizce öğrenme sürecinde muhakkak mevcut kelime haznenizin yetersiz kaldığını hissettiğiniz anlar yaşıyorsunuz. Yıllarca zaman kipleri ve diğer dil bilgisi kurallarını öğrenmeye çalışıp “Nihayet öğrendim.” dedikten sonra cümlelerin yapılarını çözseniz de aralarda bazı kelimelerin ne anlama geldiğini bilmediğiniz için İngilizce konusunda hayal kırıklığına uğrayabiliyorsunuz. Seneler geçse de İngilizcedeki kelimelerin tümünü öğrenmek mümkün olmayabilir ama aklınızda tutabileceğiniz birkaç önemli ipucu ile çoğu kelimeyi ilk kez görseniz veya duysanız dahi kolayca anlayabiliyorsunuz. Bunun için çeşitli ön ve son eklerin anlamlarını, hangi amaçlarla kullanıldığını öğrenmek gerekiyor. İşte İngilizce kelime dağarcığınızı hızlı bir şekilde geliştirerek yazıları ve konuşmaları anlama kabiliyetinizi arttırmanıza yardımcı olabilecek çeşitli ipuçları…

İngilizcede Kelime Türetmenizi Sağlayan Ekler

İngilizcede kelimelerin sonlarına gelen ekler bulunsa da eklerin büyük bir bölümü Türkçenin aksine kelimelerin önünde kullanılıyor. Bu nedenle farklı kelimeler türetebileceğiniz eklerin önemli bir kısmını ön ekler oluşturuyor.

Co (ile, beraber, birlikte):

Operate – cooperate örneğinde görebileceğiniz üzere “çalıştırmak, işletmek” anlamında kullanılan operate, “co” ön eki aldığında “birlikte çalışmak, işbirliği yapmak” anlamına dönüşüyor.

Contra (karşı, zıt):

Coup – contra coup; darbe – karşı darbe. Attack – counter attack; saldırı – karşı saldırı örneğinde olduğu gibi “counter” kelimesi de karşı anlamında kullanılabiliyor.

De (karşıt, ters):

Hydration – dehydration; su tutma – su kaybı.

Dis (var olmayan, yok eden):

Connect – disconnect: bağlanmak – bağlantıyı kesmek.

Il (olumsuz, karşıt anlam):

Legal – illegal; yasal – yasa dışı.

“Il” ön ekinde olduğu gibi “Im” ön eki de aynı olmasa da benzer amaçla kullanılıyor. Mortal – immortal; ölümlü – ölümsüz örneğinde olduğu gibi. Bu şekilde kullanılan diğer bir ön ek ise “un”. Usual – unusual; olağan – olağan dışı gibi.

Inter (arası, arasında):

National – international; ulusal – uluslararası.

Mis (yanlış olan, hatalı):

Understood, misunderstood; anlaşılan – yanlış anlaşılan.

Multi (çoğul, birden çok):

Cultural – multicultural; kültürel – çok kültürlü.

Non (olmayan, dışında kalan):

Governmental – non governmental; hükûmetle ilgili – hükûmet dışı.

Out (dahası, fazlası):

Perform – outperform; oynamak, yapmak – daha iyi oynamak, daha iyi oynamak.

Over (aşırı):

Thinking – overthinking: düşünme – aşırı düşünme.

Post (sonrası):

Apocalyptic – post apocalyptic; kıyametle ilgili – kıyamet sonrasıyla ilgili.

Pre (öncesi):

Mature – premature: olgun, olgunlaşmış – zamanından önce.

Re (tekrar):

Incarnation – reincarnation; vücut bulma – tekrar dünyaya gelme.

Sub (alt):

Title – subtitle; başlık – alt başlık, ikinci başlık veya alt yazı.

Super (daha gelişmiş):

Market – supermarket; küçük market (bakkal) – büyük market.

Uni (tek, yalnız):

Serial – uniserial; sıra – tek sıra.

Genellikle “mono” ön eki de benzer şekilde kullanılıyor. Lingual – monolingual; dille ilgili – tek dilli gibi.

Under (altında, hâlinde):

Pressure – underpressure; baskı, sıkıntı – baskı altında, depresyonda veya alçak basınç.

İngilizcede Son Ekler ile Kelime Türetme

İngilizcede ön ekler kadar çok olmasa da son eklerle de yeni kelimeler türetilebiliyor.

-Er:

İngilizcede herhangi bir eylemi gerçekleştiren kişinin genel adını tanımlamak için çoğu zaman -er eki kullanılıyor. Teach – teacher; öğretmek – öğretmen gibi.

-Ian:

-Er eki ile benzer şekilde kullanılsa da -ian daha çok spesifik meslekleri tanımlamak için kullanılıyor. Örneğin; optic – optician; görme – gözlükçü gibi.

-Ment:

Bir fiilin isim hâlini belirtmek için genellikle -ment ekinden yararlanılıyor. Improve – improvement; geliştirmek – gelişme örneğinde olduğu gibi.

-Ism:

Türkçede de -izm şeklinde yer alan bir son ek olan -ism, düşünce akımlarını belirtmek amacıyla kullanılıyor. Real – realism; gerçek – gerçekçilik gibi.

-Ist:

Yine Türkçede, İngilizcede olduğu gibi kullanılan -ist son eki, düşünce akımlarına tabi olan kişileri tanımlamak için tercih ediliyor. Örneğin; realism – realist; gerçekçilik – gerçekçi gibi.

İngilizcede İsimden Fiil Türetmek Amacıyla Kullanılan Ekler

İngilizcede son ek olan bazı kelimeler, mevcut kelimeye yeni bir anlam kazandırmak yerine onu bir fiile, bir eyleme dönüştürüyor.

-Ify:

False – falsify; yanlış, yalan – yanlışlama, yalanlama.

-Ise:

Modern – modernize; modern – modern hâle getirmek, modernize etmek.

İngilizcede İsimden Sıfat Türetmek İçin Kullanılan Ekler

İngilizcedeki bazı son ekler, kelimeleri sıfatlara dönüştürüyor. Bu son ekleri bildiğiniz takdirde çoğu sıfatı da kolayca anlayabilirsiniz.

-Ic:

Türkçedeki -sel ekine benzer bir amaçla kullanılan -ic eki, sonuna geldiği kelimeyi andıran, onu çağrıştıran anlamında kullanılıyor. Örneğin; idiot – idiotic; aptal – aptalca ya da period – periodic; dönem – dönemsel gibi.

-proof:

Sonuna geldiği kelimeye karşı dayanıklı anlamında kullanılan -proof eki, -resistant ile benzer amaçlar doğrultusunda kullanılıyor. Bullet – bulletproof; kurşun – kurşun geçirmez veya water – water resistant; su – su geçirmez gibi.

-free:

Sonuna geldiği kelimeyi etkisiz kılan bir ek olan -free, İngilizcede oldukça yaygın kullanılıyor. Örneğin; alcohol – alcohol free; alkol – alkolsüz gibi.

-less:

Sonuna geldiği kelimenin olmadığını anlatan bir ek olan -less, -free ekinin aksine çoğunlukla olumsuz bir etki yaratıyor. Örneğin, hope – hopeless; umut – umutsuz.

İngilizcede Kelimelerin Hem İsim Hem Fiil Olarak Kullanılabilmesi: Conversion (Dönüşme)

İngilizcedeki bazı kelimeler, hiçbir ek almadan isim olarak da fiil olarak da kullanılabiliyor. Örneğin; “text” kelimesi mesaj anlamına gelirken aynı zamanda “texting” yani “mesajlaşmak” için de aynı şekilde bu kelimeden yararlanılıyor. Fiil sonlarına geldiklerinde genellikle o fiili “phrasal verb” hâline getiren “up” ve “down” gibi ekler de tek başına kullanılarak “çıkış” ve “iniş” gibi farklı anlamlara evrilebiliyorlar.

İngilizcede Farklı Kelime Köklerini Bir Araya Getirerek Yeni Kelimeler Türetmek: Compounding (Bileşik Kelime Türetme)

İngilizcede kelime türetme konusundaki tüm ipuçlarının birleşimi olan “compounding”, “birleştirmek, yoğunlaştırmak” anlamı taşıyor. Örneğin; “baby” ve “sitting” gibi birbirinden farklı iki kelime bir araya gelerek “babysitting” (bebek bakıcılığı) kelimesini oluşturuyor. Aynı şekilde “heart” ve “breaking” kelimeleri de birbirinden oldukça farklı kelimeler ama bir araya geldiklerinde “heartbreaking” (kalp kırma) eylemini oluşturuyor.

İngilizcedeki Düzensiz Fiillerden Meydana Gelen Kelimeler

Türkçede karşılığı bulunmayan düzensiz fiiller, İngilizcede oldukça yaygın şekilde kullanılıyorlar. Düzensiz fiilleri ezberlemek dışında farklı bir alternatif bulunmazken bu fiilleri ezberledikten sonra pek çok farklı amaçla kullanabiliyorsunuz. Düzensiz fiilleri, İngilizce eylemlerin üçüncü hâli olarak kullanabileceğiniz gibi kelime türetme veya türetilen kelimeleri anlama amacıyla da değerlendirebilirsiniz. Örneğin; “break” ve “chair” kelimelerinden meydana gelen “broken chair”, “kırık sandalye” anlamına geliyor. Benzer şekilde İngilizcede şimdiki zaman da isim gibi kullanılarak yeni kelimeler türetilebiliyor. “Body” ve “building” kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluşan “body-building” (vücut geliştirme) gibi.

Tüm bu yöntemlere ek olarak teknolojiden dekorasyona, giyimden gıdaya İngilizcede var olan pek çok kelime, birebir aynı şekilde veya ufak değişikliklerle Türkçede de yer alabiliyor. Bu tarz ortak kelimelerle karşılaştığınızda anlamından emin değilseniz Türkçedeki karşılığı size neyi çağrıştırıyorsa onu düşünebilirsiniz. Bu taktik, “İngilizcede ve Türkçede birbirine benzeyen kelimeler her zaman aynı anlamı taşır.” şeklinde yorumlanamasa da çoğu zaman anlık olarak hayat kurtaran bir taktiğe dönüşebiliyor.

Bütün bu öğrendiklerinizi kalıcı hale getirmek için elbette onları pratiğe dökmeniz de gerekiyor. English Ninjas platformu sayesinde, ana dili İngilizce olan eğitmenlerle istediğiniz zaman, istediğiniz yerde, istediğiniz konuda ve istediğiniz cihazla pratik yapabilirsiniz.

Leave a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir